1

طبقات ارث و میزان سهم الارث

  • کد خبر : 5541
  • 24 آبان 1399 - 12:00
طبقات ارث و میزان سهم الارث
بعد از اینکه شخص فوت می کند ممکن است ماترکی (مال و اموالی) داشته باشد که وراث ایشان بعد از گرفتن گواهی انحصار وراثت میتوانند آن ماترک را بین خود تقسیم کنند. ورثه به خویشاوندان دور و نزدیکی گفته می‌شود که طبق تقسیم بندی قانون در طبقات مختلف اند و به هنگام مرگ فرد از او ارث می برند که میزان سهم الارث آن‌ها اصولا با توجه به قرابتشان با متوفی مشخص می شود.

عصرقانون؛ شهرزاد انصاری: در جامعه بشری هر روزه تعدادی از انسان ها دار فانی را وداع میگویند. بعد از اینکه شخص فوت می کند ممکن است ماترکی (مال و اموالی) داشته باشد که وراث ایشان بعد از گرفتن گواهی انحصار وراثت میتوانند آن ماترک را بین خود تقسیم کنند. به این ماترک که به وراث میرسد ارث می گویند.مجموعه قوانین انتقال ارث در جوامع مختلف متفاوت و در طول زمان تغییرات بسیاری کرده است. ارث یکی از موضوعات پرکاربرد در حوزه حقوق مدنی و خانواده است. آشنایی با شرایط و نکات مربوط به آن می‌تواند در حل و فصل اختلافات خانوادگی و احقاق حق در این زمینه مفید و موثر باشد. ورثه به خویشاوندان دور و نزدیکی گفته می‌شود که طبق تقسیم بندی قانون در طبقات مختلف اند و به هنگام مرگ فرد از او ارث می برند که میزان سهم الارث آن‌ها اصولا با توجه به قرابتشان با متوفی مشخص می شود. 
 
طبق ماده ۸۶۱ قانون مدنی موجب   

      ارث دو امر است:نسب و سبب  

  نسب مثل زوج و زوجه 

 ️زوج و زوجه با تمام طبقات ،ارث می برند. 

طبقات ارث : 

طبقه اول؛ 

درجه اول؛ 

          پدر متوفی 

          مادر متوفی 

          فرزندان متوفی 

درجه دوم؛ 

          اجداد 

          نوه ها 

طبقه دوم؛ 

   درجه اول؛ 

          خواهران و برادران 

    درجه دوم؛ 

           خواهرزاده ها 

           برادرزاده ها 

طبقه سوم؛ 

    درجه اول؛ 

           خاله/دایی 

           عمه/عمو 

    درجه دوم؛ 

           خاله زاده ها/دایی زاده ها 

           عمه زاده ها/عمو زاده ها 

ماده۸۶۳ قانون مدنی:وارثین طبقه بعد وقتی ارث می برند که از وارثین طبقه قبل کسی نباشد. 

بعضی از ورثه فرض بر هستند و بعضی قرابت بر: 

 طبق ماده ۸۹۴ قانون مدنی (صاحبان فرض اشخاصی هستند که سهم آنان از ترکه معین است و صاحبان قرابت کسانی هستند که یهم آن ها معین نیست.) 

فرض ۱/۲: 

۱.زوج( اگر زوجه فرزندی نداشته باشد) 

۲.تک دختر 

۳.تک خواهر 

فرض ۱/۴: 

۱.زوج( حداقل سهم زوج است در صورتیکه زوجه فرزندی نداشته باشد). 

۲.زوجه(حداکثر سهم زوجه است در صورتیکه زوج فرزندی نداشته باشد). 

فرض ۱/۳: 

۱.مادر (حداکثر فرض مادر در حالتی است که متوفی فرزند ندارد یا متوفی دارای ۲ برادر یا یک برادر و دو خواهر یا چهار خواهر به همراه  پدر نباشد). 

۲.خواهران و برادران مادری متوفی در صورتیکه متعدد باشند. 

فرض ۱/۶: 

۱.مادر متوفی(در صورتی که متوفی فرزند داشته باشد یا متوفی دارای ۲ برادر ،یا یک برادر و دو خواهر ،یا چهار خواهر، به همراه  پدر باشد). 

۲.پدر متوفی(اگر متوفی دارای فرزند باشد ). 

فرض ۱/۸: 

۱.زوجه(حداقل سهم زوجه است درصورتیکه زوج دارای فرزند باشد). 

فرض ۲/۳: 

۱.دختران متعدد 

۲. خواهران متعدد 

اگر زوج دارای چند زوجه دائمی باشد ۱/۴ یا ۱/۸ سهم زوجه بین آنها به طور مساوی تقسیم میشود. 

بقیه وراث قرابت بر هستند یعنی بعد از محاسبه سهم وراث فرض بر مابقی ترکه را به ارث می برند. 

مانند:  پسر/ پسران/پدر(در صورتیکه  متوفی فرزندی نداشته باشد) اجداد پدری، خواهران و برادران غیر مادری 

بعضی از ورثه گاهی فرض بر هستند و گاهی قرابت بر: 

۱.دختر و خواهر: اگر برادر نداشته باشند فرض بر هستند: 

تک دختر/تک خواهر(۱/۲) 

دختران/خواهران(۲/۳) 

اگر برادر داشته باشند قرابت بر هستند 

۲.پدر: 

اگر متوفی فرزند داشته باشد فرض بر است(۱/۶ترکه) 

اگر متوفی فرزند نداشته باشد قرابت بر است 

حالتهای مختلف ورثه فرض بر و قرابت بر: 

حالت اول: 

گاهی همه ورثه قرابت بر هستند: 

         ورثه متوفی دختر یا دختران به          

         همراه پسر یا پسران باشند: 

    پسر دوبرابر دختر ارث می برد 

حالت دوم: 

گاهی همه ورثه فرض بر هستند: 

     در این حالت سه صورت متصور است. 

صورت اول: 

     گاهی فرض برابر ترکه است: 

     ۱.ورثه شامل: 

       پدر ۱/۶ 

       مادر۱/۶ 

      دو یا چند دختر ۲/۳ 

۱/۶+۱/۶+۲/۳=۶/۶=۱ 

صورت دوم: 

   گاهی ترکه بیشتر از تعداد فروض             

    است(یعنی اگر فروض را با هم جمع 

     کنیم کسر حاصل کمتر از یک میشود) 

در این حالات که ترکه بیشتر از فروض است مازاد ترکه باید به همان نسبت سهم هریک از ورثه مجددا بین آنها تقسیم شود 

برای انجام این مرحله از راه حل زیر استفاده می کنیم: 

قیمت کل ترکه را ضربدر فرض هر ورثه می کنیم سپس جواب را تقسیم بر مجموع فروض می کنیم تا سهم نهایی هر ورثه مشخص گردد. 

به عنوان مثال: 

پدر ۱/۶ 

مادر ۱/۶ 

تک دختر ۱/۲ 

قیمت کل ترکه ۳۰۰ میلیون ضربدر سهم پدر ۱/۶ برابر است با ۵۰ میلیون سپس تقسیم بر تعداد فروض میشود(۱/۶+۱/۶+۱/۲=۵/۶) 

۵۰ تقسیم بر ۵/۶ برابر است با ۶۰ سهم پدر متوفی و به همین ترتیب سهم نهایی هر ورثه را تعیین می کنیم. 

در صورت دوم یعنی زمانی که ترکه بیش از فروض است حالتهای متعددی را شامل می شود: 

۱.ورثه شامل: 

   ✓  پدر ۱/۶ 

   ✓ تک دختر ۱/۲ 

۱/۶+۱/۲=۴/۶ 

۲.ورثه شامل: 

✓پدر ۱/۶ 

✓مادر ۱/۶ 

✓تک دختر ۲/۳ 

۱/۶+۱/۶+۱/۲=۵/۶ 

۳.ورثه شامل: 

✓مادر۱/۶ 

✓تک دختر۱/۲ 

۱/۶+۱/۲=۴/۶ 

۴.ورثه شامل: 

✓پدر ۱/۶ 

✓چند دختر ۲/۳ 

۱/۶+۲/۳=۵/۶ 

۵.ورثه شامل: 

✓مادر۱/۶ 

✓چند دختر ۲/۳ 

۱/۶+۲/۳=۵/۶ 

۶.ورثه شامل: 

✓زوج ۱/۴ 

✓دختران ۲/۳ 

۱/۴+۲/۳=۱۱/۱۲ 

۷.ورثه شامل: 

✓زوجه ۱/۸ 

✓دختران ۲/۳ 

۱/۸+۲/۳=۱۹/۲۴ 

۸.ورثه شامل: 

✓زوج۱/۴ 

✓تک دختر ۱/۲ 

۱/۴+۱/۲=۳/۴ 

۹.ورثه شامل: 

✓زوجه۱/۸ 

✓تک دختر ۱/۲ 

۱/۸+۱/۲=۵/۸ 

۱۰.ورثه شامل: 

✓زوج۱/۲ 

✓مادر اگر حاجب داشته باشد ۱/۶ 

۱/۲+۱/۶=۴/۶ 

✓مادر اگر حاجب نداشته باشد۱/۳ 

۱/۲+۱/۳=۵/۶ 

۱۱.ورثه شامل: 

✓زوجه۱/۴ 

✓مادر اگر حاجب داشته باشد۱/۶ 

۱/۴+۱/۶=۱۰/۱۲ 

✓مادر اگر حاجب نداشته باشد۱/۳ 

۱/۴+۱/۳=۷/۱۲ 

۱۲.ورثه شامل: 

✓زوج۱/۴ 

✓پدر۱/۶ 

✓تک دختر۱/۲ 

۱/۴+۱/۶+۱/۲=۱۱/۱۲ 

۱۳.ورثه شامل: 

✓زوجه۱/۸ 

✓پدر۱/۶ 

✓تک دختر۱/۲ 

۱/۸+۱/۶+۱/۲=۱۹/۲۴ 

۱۴.ورثه شامل : 

✓زوج۱/۴ 

✓مادر۱/۶ 

✓تک دختر۱/۲ 

۱/۴+۱/۶+۱/۲=۱۱/۱۲ 

۱۵.ورثه شامل : 

✓زوجه۱/۸ 

✓مادر۱/۶ 

✓تک دختر ۱/۲ 

۱/۸+۱/۶+۱/۲=۱۹/۲۴ 

صورت سوم: 

گاهی ترکه نسبت به فروض کمتر است: 

۱.ورثه شامل: 

   زوج ۱/۴ 

   پدر۱/۶ 

   مادر ۱/۶ 

   تک دختر۱/۲ 

۱/۴+۱/۶+۱/۶+۱/۲=۱۳/۱۲ 

۱/۱۲ کم می آید 

نقص به دختر وارد میشود پس ۱/۱۲ را از سهم دختر که ۶/۱۲ است کم می کنیم 

۶/۱۲-۱/۱۲=۵/۱۲  

سهم نهایی دختر در این حالت ۵/۱۲ است. 

۲.ورثه شامل: 

زوج۱/۴ 

پدر۱/۶ 

مادر۱/۶ 

دختران۲/۳ 

۱/۴+۱/۶+۱/۶+۲/۳=۱۵/۱۲ 

۳/۱۲ کم می آید که از سهم دختران کم می کنیم 

۸/۱۲-۳/۱۲=۵/۱۲ 

سهم نهایی دختران در این حالت۵/۱۲ است. 

۳.ورثه شامل: 

زوج۱/۴ 

پدر۱/۶ 

دختران ۲/۳ 

۱/۴+۱/۶+۲/۳=۱۳/۱۲ 

۱/۱۲کم می آید که از سهم دختران کم می کنیم 

۸/۱۲-۱/۱۲=۷/۱۲ 

سهم نهایی دختران در این حالت ۷/۱۲ است. 

۴.ورثه شامل: 

زوج۱/۴ 

مادر۱/۶ 

دختران۲/۳ 

۱/۴+۱/۶+۲/۳=۱۳/۱۲ 

۱/۱۲ کم می آوریم که نقص به دختران وارد میشود 

۸/۱۲-۱/۱۲=۷/۱۲ 

سهم نهایی دختران در این حالت ۷/۱۲ است. 

گاهی بعضی از ورثه فرض بر و بعضی قرابت بر هستند: 

در این حالت ورثه فرض بر نسبت  سهم خود از کل ترکه را میبرند و مابقی بین افراد قرابت بر تقسیم میشود:  

ورثه شامل: 

۱.مادر ۱/۳ 

۲.پدر اگر متوفی اولاد نداشته باشد مابقی ترکه را می‌برد. 

ورثه شامل: 

۱.پدر۱/۶ 

۲.مادر۱/۶ 

۳.پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند. 

ورثه شامل: 

۱.پدر۱/۶ 

۲.پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند. 

ورثه شامل: 

۱.مادر۱/۶ 

۲.پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند. 

ورثه شامل: 

۱.پدر ۱/۶ 

۲.دختر یا دختران به همراه پسر یا پسران مابقی ترکه را می بند(پسر دوبرابر دختر) 

ورثه شامل: 

۱.مادر ۱/۶ 

۲.دختر یا دختران به همراه پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند(پسر دوبرابر دختر) 

ورثه شامل: 

۱.پدر۱/۶ 

۲.مادر۱/۶ 

۳.دختر یا دختران به همراه پسر یا پسران مابقی ترکه را می بند(پسر دوبرابر دختر) 

ورثه شامل: 

۱.زوج۱/۴ 

۲.پدر۱/۶ 

۳.مادر۱/۶ 

۴.پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند. 

ورثه شامل: 

۱.زوج ۱/۲ 

۲.پدر مابقی ترکه را می برد 

ورثه شامل: 

۱.زوجه۱/۴ 

۲.پدر مابقی ترکه را می برد 

ورثه شامل: 

۱.زوج۱/۴ 

۲.پسر یا پسران مابقی ترکه را می برند 

ورثه شامل: 

۱.زوجه ۱/۸ 

۲.پسر یا پسران مابقی ترکه را میبرند 

ورثه شامل: 

۱.زوج ۱/۴ 

۲.دختر یا دختران به همراه پسر یا پسران مابقی ترکه را میبرند (پسر دوبرابر دختر) 

ورثه شامل: 

۱.زوجه ۱/۸ 

۲.دختر یا دختران به همراه پسر یا پسران(پسر دو برابر دختر) 

ماده ۹۱۰ قانون مدنی:هرگاه میت اولاد داشته باشد گرچه یک نفر،اولاد اولاد (نوه ها) او ارث نمی برند. 

نوه ها در صورتی ارث میبرند که پدر یا مادری که از او به پدر بزرگ یا مادربزرگ متصل است بعد از پدربزرگ و مادر بزرگ از دنیا رفته باشند و اگر فرزند قبل از پدر و مادرش فوت کند هیچ ارثی به او و فرزندان او نمی رسد. 

اولاد اولاد قائم مقام اولاد هستند به عنوان مثال: 

ورثه میت شامل: 

یک دختر و یک پسر می باشد 

دختر میت دارای یک فرزند پسر است 

پسر میت دارای یک فرزند دختر است 

اگر فرزندان میت بعد از فوت کنند نوه های میت به قائم مقامی از والدین خود ارث می برند یعنی: 

دختر پسر میت دوبرابر پسر دختر میت ارث میبرد. 

ماده ۹۱۰ قانون مدنی:هرگاه میت اولاد داشته باشد گرچه یک نفر،اولاد اولاد (نوه های) او ارث نمی برند. 

نوه ها در صورتی ارث میبرند که پدر یا مادری که از او به پدر بزرگ یا مادربزرگ متصل است بعد از پدربزرگ و مادر بزرگ از دنیا رفته باشند و اگر فرزند قبل از پدر و مادرش فوت کند هیچ ارثی به او و فرزندان او نمی رسد. 

اولاد اولاد قائم مقام اولاد هستند به عنوان مثال: 

ورثه میت شامل: 

یک دختر و یک پسر می باشد 

دختر میت دارای یک فرزند پسر است 

پسر میت دارای یک فرزند دختر است 

اگر فرزندان میت بعد از فوت کنند نوه های میت به قائم مقامی از والدین خود ارث می برند یعنی: 

دخترِ پسرِ میت دوبرابر پسرِ دخترِ میت ارث میبرد. 

طبقه دوم : 

خواهران و برادران(اگر متوفی جد و جده نداشته باشد) 

۱. خویشاوندان مادری:همیشه فرض بر هستند: 

      اگر خواهر یا برادر مادری تنها باشند:۱/۶ (به تساوی) 

      اگر خواهر و برادر مادری متعدد باشند:۱/۳ (به تساوی) 

۲.خویشاوندان پدری و مادری یا پدری:قرابت بر هستند (پسر دو برابر دختر) 

اگر میت دارای خواهران و برادرانی باشد که : 

   *بعضی از آنها پدری و مادری 

   *بعضی از آنها پدری 

   *بعضی از آنها مادری باشند 

در این حالت خواهران و برادران پدری حذف میشوند و هیچ ارثی نمی برند. 

خواهران و برادران مادری به نسبت مساوی سهم می برند. 

خواهران و برادران پدری و مادری ،به صورت پسر دو برابر دختر ارث میبرند. 

اجداد(اگر متوفی خواهر و برادر نداشته باشد) 

۱.جد و جده (پدری ):جد پدری دو برابر جده مادری ارث می‌برد. 

۲.جدو جده (مادری):به طور مساوی ارث می برند. 

۳.جد(پدری)به همراه جد(مادری): 

جد مادری ۱/۳ می برد 

جد پدری مابقی ترکه را می برد 

۴. جد (پدری)به همراه جده (مادری): 

جده مادری ۱/۳ می برد 

جد پدری مابقی ترکه را می برد 

۵.جده(پدری) به همراه جد(مادری): 

جد مادری ۱/۳ می برد 

جد پدری مابقی ترکه را می برد 

خواهران و برادران  به همراه اجداد ارث می برند 

️اگر مادری باشند و تنها باشند ۱/۶ 

اگر مادری باشند و متعدد باشند ۱/۳ که به طور مساوی تقسیم میشود. 

️اگر پدری و مادری باشند یا فقط پدری باشند به صورت پسر دو برابر دختر ارث می بند. 

در مورد طبقه دوم: 

اگر خواهران و برادران و اجداد مادری باشند دو حالت دارد: 

۱. یا در بین ورثه مادری تنها ورثه هستند:در این صورت ۱/۶ از کل ترکه را می برند. 

۲.یا چند ورثه مادری وجود دارد:در این صورت ۱/۳ از کل ترکه را می برند، 

که به طور مساوی بین آنها تقسیم میشود. 

مابقی ترکه بین خواهران و برادران و اجداد پدری و مادری یا پدری تقسیم میشود که ذکور دوبرابر اناث سهم میبرند. 

طبقه سوم: 

اخوال( خاله ها و دایی ها) :۱/۳ 

اخوال مادری: 

اگر تنها ورثه ی مادری باشند:۱/۶ از ۱/۳ سهم اخوال 

 اگر متعدد باشند:۱/۳ از ۱/۳ سهم اخوال 

   اخوال پدری:مابقی ترکه بینشان به طور مساوی تقسیم می شود. 

اعمام(عمه ها و عموها):۲/۳ 

اعمام مادری: 

اگر تنها ورثه مادری باشند:۱/۶  

اگر متعدد باشند: ۱/۳ که به طور مساوی تقسیم میشود 

اعمام پدری: قرابت بر هستند و ذکور دوبرابر اناث سهم میبرند. 

 در خصوص ارث باید متذکر شد  که تقسیم ارث تنها پس از ادای حقوق و دیونی که بر عهده میت است امکانپذیر می باشد. لذا ابتدا بایستی هزینه های کفن و دفن میت ، بدهی های مالی او و وصیت او انجام شود و سپس نوبت به تقسیم ارث می رسد . 

اگر بعضی از ورثه متوفی قبل از خود متوفی از دنیا رفته باشند ارثی به آنها تعلق نخواهد گرفت. 

لینک کوتاه : http://www.onlaw.ir/?p=5541

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.