3
گفت و گو با سرپرست گروه بررسی مسائل زنان ـ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی:

نقش پدری و اقتصادی مردان باید جدی گرفته شود

  • کد خبر : 2591
  • 06 خرداد 1399 - 20:37
نقش پدری و اقتصادی مردان باید جدی گرفته شود

سیاست‌های کلی نظام برنامه‌ریزی کشور را رقم می‌زند چراکه چارچوب کلی و چشم‌انداز کشور را تعیین می‌کند. پس از ابلاغ سیاست‌های کلی خانواده توسط مقام معظم رهبری در ۱۳/۰۶/۱۳۹۵ گفت و گویی را در خصوص تبیین و بررسی بندهای ۱۶ گانه این سیاست‌ها ، پیرامون سیاست‌های مرتبط با بعد اقتصادی خانواده با خانم دکتر لیلا سادات زعفرانچی؛ سرپرست گروه بررسی مسائل زنان ـ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ترتیب دادیم

گروه اجتماعی کافه حقوق: خانواده واحد بنیادی و سنگ بنای جامعه اسلامی و کانون رشد و تعالی انسان و پشتوانه سلامت و بالندگی و اقتدار و اعتلای معنوی ایران و نظام اسلامی است.

سیاست‌های کلی نظام برنامه‌ریزی کشور را رقم می‌زند چراکه چارچوب کلی و چشم‌انداز کشور را تعیین می‌کند. پس از ابلاغ سیاست‌های کلی خانواده توسط مقام معظم رهبری در ۱۳/۰۶/۱۳۹۵ گفت و گویی را در خصوص تبیین و بررسی بندهای ۱۶ گانه این سیاست‌ها ، پیرامون سیاست‌های مرتبط با بعد اقتصادی خانواده با خانم دکتر لیلا سادات زعفرانچی؛ سرپرست گروه بررسی مسائل زنان ـ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ترتیب دادیم

کافه حقوق: به عنوان اولین سوال، سیاست های مرتبط با بعد اقتصادی خانواده در سیاست های کلان خانواده را چگونه ارزیابی می کنید؟

زعفرانچی: دربند ۱۱ سیاست‌های کلان خانواده به امر تقویت و تشویق خانواده در جهت جلب مشارکت خانواده برای پیشبرد اهداف و برنامه‌های کشور در همه عرصه‌های فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و دفاعی اشاره‌ شده یعنی به‌نوعی خانواده در قبال فرهنگ و سیاست و اقتصاد مسئول است و نکته جالب ‌توجه این است که در بند ۲ به محور قرار گرفتن خانواده در تمامی قوانین و مقررات اشاره ‌شده است؛ یعنی همان‌ قدر که ما از خانواده انتظار ایجاد یک حاکمیت صالح داریم همان‌قدر هم از حاکمیت انتظار داریم که در پاسداشت چنین نهادی تمامی نیروهای خودش را بسیج کند که این نهاد حفظ شود.

کافه حقوق:تعامل دو مولفه اقتصاد و تداوم خانواده به چه صوری می تواند باشد؟

زعفرانچی: تعامل این دو مؤلفه در نظام اداری قابل ‌مشاهده است. بند ۹ این سیاست‌ها توجه به استحکام خانواده و ایجاد تعادل بین کار و زندگی را هدف قرار داده است. دربند ۲ سیاست‌های کلی جمعیت توانمندسازی زوج‌های جوان در تأمین هزینه‌های زندگی، دربند ۳ اختصاص تسهیلات برای مادران به‌ویژه در دوران بارداری و شیردهی و دربند ۸ توانمندسازی جمعیت در سن کار اشاره‌شده است.

درنهایت بسیاری از بندهای سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی که به نظر می‌آید که تخصصی‌ترین سیاست‌ها در حوزه اقتصاد می‌باشد، ناظر بر خانواده است. تقویت فرهنگ جهادی، اهمیت مدیریت و اصلاح الگوی مصرف، مشارکت آحاد جامعه در حوزه اقتصاد مقاومتی و توجه به سرمایه انسانی که در این سیاست بیان‌شده است تماماً از خانواده انتظار می‌رود.

پس‌ازاین بحث کلی نوبت به تجزیه‌وتحلیل مفهومی بندهای خانواده می‌شود. معمولاً تعاملات برون خانواری و درون خانواری در این بندها دیده‌شده است. خانواده یک مجموعه بسته نیست که شما فقط بر ازدواج و تحکیم پافشاری کنید بلکه دارای تعاملات بیرونی نیز می‌باشد. سیاست‌ها خانواده را از ضرورت پیدایش تعقیب می‌کند. صیانت ازتحکیم آن را رصد می‌کند و درنهایت منتظر رشد آن است.

بند ۱ ضرورت پیدایش خانواده را بیان می‌کند. تشکیل و تحکیم و صیانت به‌نوعی دربند ۳؛ و ۵ و ۷ و ۸ رصد شده است و درنهایت دربند ۶ الگوی اسلامی خانواده بیان می‌شود و به‌نوعی می‌گوید ما به دنبال این هستیم که آرمان‌شهری را برای فضای خانواده ترسیم کنیم و جالب است که درنهایت به خانواده در حال انحلال و یا منحل شده اشاره می‌کند. بندهایی که طعم اقتصادی دارد عبارت است از بندهای ۹ و ۱۲ و ۱۴٫ بند ۲ راجع به ارتقای معیشت خانواده از طریق توانمندسازی آن‌ها است. به نظر می‌آید که این سیاست‌ها زوجین را به‌صورت کلی رصد می‌کند.

ماده ۱۲ این سیاست‌ها سه ضلع یک مثلث را ترسیم می‌کند و به دنبال این است که در رأس مثلث حمایت از عزت و کرامت همسری را بر پایه دو محور اصلی تعقیب کند نقش مادری و خانه‌داری زنان و نقش پدری و اقتصادی مردان. به نظر می‌رسد که این دو بال آن زاویه بالایی مثلث را نشانه می‌گیرند و هدف این است که مسئولیت معنوی و تربیتی حاصل شود؛ بنابراین به نظر می‌رسد بدون تفکیک این دو نقش مسئولیت معنوی و تربیتی حاصل نمی‌شود.

به‌طور کل باید بیان کنم که ما از نقش اقتصادی مردان غفلت کرده‌ایم و تماماً نقش همسری و مادری زنان را بیان کرده‌ایم و حتی یک گام فراتر از آن به نظر می‌آید که وقتی نقش مادری و همسری زنان مخدوش می‌شود که در گام قبلی نقش پدری و اقتصادی مردان مخدوش شده باشد.

کافه حقوق: نقش اشتغال زنان متاهل در سیاست های کلی خانواده را چگونه تحلیل می کنید؟

زعفرانچی: همانطور که گفتید مسئله دیگری که مهم است، این است که چرا هر وقت صحبت از نقش مادری و خانوادگی زنان می‌شود چرا تنها زنان شاغل رصد می‌شوند و دامنه این نقش به زنان خانه‌دار کشیده نمی‌شود. بر اساس آمار سرشماری نهایی که در سال ۱۳۹۰ ارائه‌شده است از کل زنان ما، حدود ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر شاغل هستند درحالی‌که جمعیت زنان خانه‌دار حدود ۱۸ میلیون نفر است و این‌ها قرار است تأمین شوند؛ و نکته زمانی جالب‌تر می‌شود که نقش فعالیت زنان ضرب در وضعیت تأهل آنان می‌شود. روایت آماری بیان می‌کند از میان زنان متأهل یک‌میلیون و ۵۲۴ هزار نفر شاغل هستند و در حدود ۱۶ میلیون نفر زن خانه‌دار متأهل داریم.

حالا ازاینجا دو تا پرانتز باز می‌کنم وقتی در خصوص تسهیلات ویژه مادران وزنان متأهل در حوزه بازار کار صحبت می‌کنیم کلیه جمعیت هدف ما احتمالاً باید کمتر از ۱ و نیم میلیون نفر باشد اما نکته مهم‌تر این است که همه یک و نیم میلیون نفر در سن باروری نیستند. سؤال این است که امنیت اقتصادی زنان خانه‌دار برای ایفای نقش مهم مادری و همسری چه ضمانتی دارد. درواقع بنده می‌خواهم از صیانت از نقش مادری و همسری زنان متأهل خانه‌دار صحبت کنم چیزی که نادیده گرفته می‌شود.

البته پیش از آن باید امنیت اقتصادی زن در خانوار را با رویکرد اقتصادی تبیین نمایم. تمام تئوری‌ها و نظریه‌های اقتصادی بدون اینکه هیچ ارزش‌گذاری در مباحث ملی و دینی داشته باشند دنبال تبیین رفتار اعضای خانوار در این جعبه سیاه هستند. درواقع به دنبال رمزگشایی از رفتار خانواده در این جعبه سیاه هستند و این‌ها دو مؤلفه اساسی دارند: زمان و هزینه و می‌خواهیم تعیین کنیم که این افراد بر اساس چه فاکتورهایی زمانشان تخصیص پیدا می‌کند چه در خانه و چه در محل کار و چه در بازار و هم‌چنین بر اساس چه مؤلفه‌هایی درآمدشان تخصیص پیدا می‌کند؟

در مورد اول بحث مصرف خانوار و هزینه کرد خانوار مطرح می‌شود و در مورد دوم بحث کار بازاری زوجین. آقای گری بکر اولین کسی است که در خصوص رمزگشایی این جعبه سیاه صحبت کرده است و بحث‌های اقتصادی را مطرح کرده است و بعداً نظریه‌های تکمیلی‌تر بیان‌شده است. آقای بکر بیان می‌کند که هم زن و هم مرد دنبال این هستند که یک تابع مطلوبیت مشترک را به حداکثر رسانند و بیان می‌کند که این فرآیند یا با نوع‌دوستی محقق می‌شود و یا دیکتاتوری. به‌هرحال آنچه مسلم است این است که زن و مرد به دنبال حداکثر کردن یک تابع مطلوبیت مشترک هستند.

نقدهایی که به این نظریه واردشده است بر این اساس است که زن و مرد به دنبال آرمان مشترکی برای حداکثر سازی نیستند چراکه عواملی بر روی این بحث و تغییرِ رفتار تأثیرگذار است. مدل‌های جدید معتقدند که زن و مرد یک تسهیل و توزیع درآمد درون ساختاری دارند یعنی درآمد؛ و این درآمد هنگامی‌که به یکی از زوجین تخصیص پیدا می‌کند به‌نوعی درون خانوار تسری پیدا می‌کند و ظاهراً یک نوع تقسیم درآمدی وجود دارد بدون اینکه هیچ حقوق نوشته‌شده‌ای در خانواده وجود داشته باشد. این تقسیم درآمد- قدرت باز توزیع درآمد خانوار- باعث می‌شود که هرکدام از زن یا شوهر دارای یک قدرت چانه‌زنی در خانواده شوند یعنی ازنظر فرهنگی احساس هویت کند و از منظر اقتصادی قدرت چانه‌زنی پیدا کند.

کافه حقوق: بحث را تا اینجا ازنظر اقتصادی نگه‌داریم. این اتفاق ازنظر دیدگاه اسلامی چگونه است؟

زعفرانچی: اسلام بیان می‌کند که آن زن خانه‌دار متأهل برای اینکه نقش همسری و مادری‌اش حفظ شود لازم است که امنیت اقتصادی داشته باشد. مؤلفه‌های امنیت اقتصادی‌اش را در فقه و حقوق ترسیم می‌کند و اتفاقاً می‌گوید تا هنگامی‌که امنیت اقتصادی زن تأمین نشود نمی‌تواند وارد در آن زندگی مشترک شود. شاید فلسفه حق حبس نیز در اسلام همین امر باشد که تا وقتی‌که زن ازنظر تفکر احساس امنیت اقتصادی نکند نه توان‌ همسری ایدئال را دارد و نه توان مادر شدن بنابراین در ابتدا باید زن ازنظر اقتصادی تأمین شود و سپس انتظار نقش مادری و همسری را از وی داشت.

در بسیاری از موارد این اتفاق نیفتاده است و به همین دلیل است که بسیاری از خانم‌های ما امنیت اقتصادی را بجای ازدواج در اشتغال می‌بینند. هیچ‌کدام از دخترخانم‌های ما فکر نمی‌کنند که ازدواج برای آنان امنیت اقتصادی را حاصل می‌کند. از منظر اقتصادی تا افراد به یک کاهش دغدغه در حوزه امنیت اقتصادی نرسند به‌عنوان یک زن انتظار اینکه همسری و مادری خوبی را ارائه بدهند وجود ندارد ولو اینکه زن شاغل باشد.

نکته مهم این است که دخترخانم‌ها خانواده را مرجعی برای امنیت اقتصادی خودشان نمی‌دانند ولو اینکه شاغل هم هستند و مرد را به‌عنوان یک تکیه‌گاه اقتصادی نمی‌دانند و همین امر موجب عدم ایجاد مودت می‌شود. آیا آن مردی که انتظارات خانم را در حد و بضاعت شرع- شأن زوجه- رعایت نمی‌کند، از همسر وی می‌توان انتظار داشت که در ضمن متأهل بودن نقش مادری و همسری را ایفا کند و آیا اصلاً چنین انتظاری عقلانی است.

باید این موضوع در نظام حقوقی ما حل شود که آیا از زن انتظار نقش مادری و همسری بدون دغدغه و با امنیت اقتصادی را داریم و یا خیر قاعده بازی را می‌خواهیم عوض کنیم؟ اگر قرار است رویه خودمان را تصحیح کنیم باید ببینیم انتظار ما از خانواده و از زن چیست. اگر نقش همسری و مادری زن مهم است به خاطر این است که معتقدیم خانواده یکسری تولیدات دارد که قابل‌خرید و فروش نمی‌باشد. پرورش یک نسل سالم و گسترش روحیه فداکاری و وفاداری و پرورش یک انسان صالح که بتوان از او انتظار داشت که ازخودگذشتگی کند بدون وجود مادر و این مؤلفه‌ها میسر نخواهد بود.

لینک کوتاه : http://www.onlaw.ir/?p=2591

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.